GAZETA WYBORCZA - "Orawa, Orawa..."

Któż z nas, kto choć raz wypuścił się za południową granicę, nie widział potężnej sylwetki bajkowego orawskiego zamku? A w rejonie leżącej po obu stronach granicy Orawy i sąsiedniego słowackiego Liptowa jest wiele innych nie tak imponujących, za to wartościowych zabytków do zwiedzenia. Choćby kościół w Twardoszynie, stare domy i zabytkowa świątynia w Liptowskim Mikulaszu, znajdujący się na liście UNESCO Vlkolinec, kościółki i malownicze kapliczki w mijanych wioskach albo cmentarz żydowski w leżącym po polskiej stronie Podwilku. Można też odwiedzić atrakcyjne pod względem przyrodniczym czy krajobrazowym miejsca – Dolinę Demianowską, rejon Babiej Góry, Jezioro Orawskie, a po całym dniu zrelaksować się w którymś z termalnych basenów.
W wędrówkę po malowniczych bezdrożach Orawy i Liptowa zaprasza z nowym przewodnikiem krakowskie wydawnictwo Bezdroża. Książeczka ukazała się w serii Regiony Transgraniczne i zawiera opis sześciu tras turystycznych – do wykorzystania przez zmotoryzowanych i pieszych.
Autorki przewodnika prowadzą wędrowców ścieżkami i szlakami Magury i Beskidów Orawskich, pomiędzy fantastycznymi starymi chałupami Podbieli, piszą, gdzie warto skosztować słowackich korbaczików, nie szczędzą też informacji o polskiej części Orawy. Oprócz opisu tras oraz mapek przewodnik zawiera także informacje praktyczne: gdzie się zatrzymać, gdzie zjeść, jaki środek komunikacji wybrać. Można poczytać nieco na temat geografii i historii Liptowa i Orawy i poznać prawdę o znanych po obydwu stronach (choć nieraz w różnych wersjach) granicy legendach, dowiedzieć się, kim w rzeczywistości był Janosik.

DZIEŃ DOBRY WARSZAWA - "Jedziemy na Orawę"

Dwa odmienne światy: wspaniały zamek magnacki protestanckiego rodu Turzonów i niewielki wiejski katolicki kościół. Te dwa miejsca mogłyby stanowić alegorię historii Orawy i Liptowa: kilkuwiekowych zmagań między protestantyzmem i katolicyzmem. Dawne spory są już przeszłością. Pozostaje pamięć o tym, jak bliskie były sobie niegdyś wszystkie podtatrzańskie krainy, dziś podzielone między Polskę i Słowację. Orawa i Liptów mają jednak największy urok, gdy znikną już sezonowi turyści, a góry przyodziewają się w intensywne barwy wiosny i jesieni. Pasjonaci odludnych miejsc i mało znanych zabytków znajdą jednak coś dla siebie również u szczytu sezonu.
Ze zwiedzaniem większości ważnych zabytków nie powinno być problemów, zwłaszcza w sezonie. Z kościołami, przede wszystkim tymi w mniejszych miejscowościach, rzecz ma się inaczej. W ciągu tygodnia przeważnie są zamknięte. Dlatego warto zaplanować odwiedzanie ich w soboty lub niedzielne przedpołudnia. W soboty odbywa się sprzątanie i nikomu nasze zwiedzanie nie będzie przeszkadzało. W niedzielę kościoły otwierane są co najmniej pół godziny przed mszą i można wtedy obejrzeć wnętrze.
Autorkami przewodnika są dwie dziewczyny: Marta Duda, romanistka i italianistka, autorka m.in. Przewodników "Kościoły drewniane Karpat i Podkarpacia" i "Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja", oraz Magdalena Michniewska, która jest farmaceutką, przewodnikiem i studiuje historię sztuki. Szczególnie interesuje ją architektura drewniana, a zwłaszcza drewniane świątynie Karpat.

ANGORA - "Na słowackiej stronie"

Dzieli nas granica państwa, łączy pasmo Beskidów. Pasmo gór po stronie polskiej nazwane Beskidem Żywieckim, po stronie południowej przez braci Słowaków zwane jest Orawskim. Na południowy wschód od Orawy leży Kotlina Liptowska otoczona najpiękniejszymi górami Słowacji. Przekonują nas o tym autorki przewodnika po tej ciekawej i niepodległej krainie. Bo "Orawa i Liptów należą do tych magicznych karpackich krain, które dla każdego mają coś w zanadrzu". Na Orawę i Liptów warto wybrać się z wielu powodów. Bogata flora (lasy bukowo-jodłowe, alpejskie hale, torfowiska), źródła i trawertyny, ciekawe dziedzictwo historyczne, średniowieczne miasta (Hybe, L'ubcza, Rużomberk), kasztele i zamki (np. Zamek Orawski, wzniesiony po najeździe tatarskim w 1241 roku), legendy zbójnickie z Janosikową historią na czele. Tak popularny u nas Janosik, nigdy notabene do Polski nie zaszedł. Orawa i Liptów mają ciekawy folklor, o który dba się tu bardzo i który jest przedmiotem dumy i żywą kulturą.
Przewodnik zawiera aktualne i praktyczne wiadomości nt. kolei słowackich, połączeń autobusowych, dróg, poruszania się autostopem czy rowerem. Szczególnie teraz, gdy trwa w najlepsze sezon narciarski, warto się tu wybrać ze względu na świetne warunki zjazdowe, dobrą bazę noclegową i przystępne ceny. Najpopularniejszymi ośrodkami narciarskimi są tu Szczyrbskie Jezioro w Tatrach Wysokich, Zuberec i Zverovka w Tatrach Zachodnich. Autorki podają wiele adresów i telefonów w nagłych przypadkach. Radzą też, by poznać smak tej ziemi i korzystać z licznych i niedrogich hostinców i restauracji, aby tam skosztować niepowtarzalnych bryndzovych haluszków lub gulaszu z knedlami, popijając je przednim, lokalnym piwem. Turysta ma do wyboru sześć pieczołowicie opisanych tras. Od Górnej Orawy, szlakiem nad "orawskie morze", potem z Dolnego Kubina do Donovalów, wreszcie przez liptowską ziemię do samego Liptowa. Książeczka zawiera bibliografię, plany i mapy, wiele fotografii oraz indeks nazw geograficznych.

ŻYCIE WARSZAWY - "Po słonecznej stronie Tatr"

Orawa i Liptów to dwie krainy historyczne na pograniczu polsko-słowackim, tam, gdzie zachodnie stoki Tatr opadają do dolin Wagu i Orawy. Przepiękne krajobrazy, malownicze jaskinie, ciepłe źródła, drewniane kościoły i potężne zamczyska. To wszystko na wyciągnięcie ręki - trochę po naszej stronie, więcej po tamtej stronie granicy. Opisane w przewodniku trasy zaczynają się w Polsce - w Orawce, w Podwilku, w Zubrzycy Górnej - i prowadzą na południe, byśmy lepiej mogli posmakować specyfiki tej intrygującej krainy.
Dla wędrowców, narciarzy, miłośników zabytków, dla tropicieli legendy o naszym transgranicznym bohaterze Janosiku - to pierwszy polski przewodnik, który podgórskiej krainy nie traktuje po macoszemu, przedstawia ją jako turystyczny cel wart specjalnej wyprawy. Przewodnik należy do serii "Regiony transgraniczne". To ciekawa inicjatywa wydawnictwa Bezdroża specjalizującego się w przybliżaniu nam krajów Europy Środkowej i Wschodniej, akcentująca to, co wspólne i bliskie, co nie oparło się trwającym całe wieki podziałom politycznym.

RZECZPOSPOLITA MOJE PODRÓŻE - "Po słonecznej stronie Tatr"

Z najbliższymi sąsiadami z południa najmocniej chyba łączą nas zbójnickie legendy i postać Janosika. Jednak, jak sumiennie odnotowują autorki przewodnika "Orawa i Liptów" Marta Duda i Magdalena Michniewska, najsłynniejszy z karpackich harnasiów nigdy najprawdopodobniej nie zapuścił się nawet na tereny dzisiejszej Polski. Urodził się u stóp Małej Fatry i - nim dokonał żywota w Liptowskim Mikulaszu, powieszony na haku za "poślednie" żebro - zbójował głównie na Orawie i Liptowie. O krainach tych, położonych "po słonecznej stronie Tatr", większość polskich turystów odwiedzających Słowację wie równie niewiele co o Janosiku.

Dotychczas wydawane przewodniki po tym regionie przeznaczone były głównie dla turystów górskich wyruszających na szlaki Tatr Wysokich i Niżnych, Wielkiej i Małej Fatry, Gór Choczańskich. Marta Duda i Magdalena Michniewska, choć same są wytrawnymi beskidzkimi przewodnikami, chcą zainteresować nas przede wszystkim przeszłością, architekturą i kulturą Orawy i Liptowa. Piszą o najbardziej znanych zabytkach, jak Zamek Orawski czy słynna oaza dawnej ludowej architektury w Vlkolincu i - z prawdziwą pasją i miłością - o maleńkich drewnianych kościółkach w odludnych zakątkach Beskidów Orawskich. Przewodnik wyróżniający się encyklopedyczną dokładnością, szczególnie wiele miejsca poświęca prawie nam nieznanej historii północnej Słowacji. Burzliwym dziejom magnackich rodów, takich jak władcy Orawy, Turzonowie. Sporom między ewangelikami i katolikami. Zmaganiom Słowaków z madziaryzacją oraz politykom, księżom i pisarzom, którzy szczególnie zasłużyli się w budzeniu słowackiej świadomości narodowej. A także, rzecz jasna - zbójnikom. Znajdziemy w nim także obszerne informacje o najcenniejszych obiektach przyrodniczych - jaskiniach w Demianowskiej Dolinie, unikatowych torfowiskach wysokich czy malowniczych skałach trawertynowych.

Autorki proponują 6 tras, które można pokonywać samochodem, komunikacją publiczną lub rowerem. Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na trasę drugą, dzięki której poznamy najcenniejsze zabytki i najważniejsze miejscowości w dolinie Orawy, oraz piątą, wiodącą z zachodu na wschód przez ziemie historycznego Liptowa. Przewodnik zawiera szczegółowe opisy krajoznawcze kilkudziesięciu wsi i miasteczek. Informacji praktycznych jest mniej (głównie rady dotyczące noclegów), ale w okolicach tak pod każdym względem swojskich więcej ich w gruncie rzeczy nie potrzeba.

GAZETA PRAWNA - "Dwa różne światy"